In plaats van tien compleet nieuwe steden te bouwen op greenfields, zou Nederland ze moeten maken binnen de steden die al bestaan. Dat is de boodschap die architect Reimar von Meding wil afgeven aan Rob Jetten, maar ook aan D66, Christen Democratisch Appèl en Volkspartij voor Vrijheid en Democratie. Zijn argument is helder: stedelijke verdichting is realistisch, kan ruwweg twee keer zo snel worden gerealiseerd als nieuwbouw en is aanzienlijk goedkoper voor de samenleving.
Von Meding is directeur van KAW Architecten, een van de grootste architectenbureaus in Nederland. Sinds 2012 beschrijft hij zichzelf als een "actie-tect", waarbij hij regelmatig studies publiceert die gericht zijn op het uitdagen van wat hij noemt hardnekkige misvattingen over bouwen in bestaande steden.
In een brief aan Jetten reageert Von Meding op het voorstel om tien compleet nieuwe steden te ontwikkelen in heel Nederland. Hoewel het plan politieke aandacht heeft gekregen, stelt de architect een andere aanpak voor. "De ruimte voor nieuwe steden is precies daar waar je het het minst verwacht: binnen de steden die al bestaan," schrijft hij. "En het is heel realistisch dat we die ruimte gaan gebruiken."
In zijn brief benadrukt Von Meding het potentieel van tien onderbenutte ruimtes binnen bestaande gebouwen en stedelijke gebieden. Samen zouden deze over het hoofd geziene mogelijkheden plaats kunnen bieden aan honderdduizenden extra woningen. Voorbeelden zijn het ombouwen van ongebruikte garageboxen, het transformeren van verwaarloosde en slecht verlichte hoeken van steden die vaak verloedering aantrekken, en het opsplitsen van grote hoekhuizen in meerdere eenheden.
De wijdverbreide perceptie dat bouwen buiten steden sneller en duurzamer is, is volgens de in Duitsland geboren architect simpelweg onjuist. Een recente studie getiteld Ruimte voor de sloot suggereert zelfs dat verdichting de waterretentiecapaciteit van steden kan verbeteren. Bouwen in de stad, stelt hij, gaat ook sneller dan velen aannemen. "Bijna twee keer zo snel zelfs," zegt Von Meding in een interview over zijn brief aan Jetten in de nieuwste aflevering van de Bureau Stoer podcast. "Hoewel binnenstedelijke ontwikkeling nog steeds zo'n tien jaar voorbereiding vergt."
Slechts 0,3 procent
De afgelopen jaren is de belangstelling voor strategieën zoals dakuitbreidingen, het splitsen van woningen en binnenstedelijke ontwikkeling snel gegroeid. Toch blijft de daadwerkelijke implementatie volgens Von Meding zeer beperkt. "Ik schat dat op dit moment slechts ongeveer 0,3 procent van het potentieel wordt gerealiseerd," zegt hij. "De belangrijkste reden? Gebrek aan expertise."
Een andere uitdaging is de financiële haalbaarheid. Binnenstedelijke ontwikkeling is zelden zeer winstgevend, erkent Von Meding. Daarom roept hij op tot steun van de nationale overheid en het creëren van een nationale verdichtingsstrategie. Technisch gezien ziet hij geen grote belemmeringen. In plaats daarvan daagt hij marktpartijen uit om te investeren in fabrieken die geprefabriceerde 2D bouwelementen kunnen produceren, die het gemakkelijker en efficiënter kunnen maken om bestaande gebouwen en stedelijke gebieden aan te passen. Projecten die al in die richting gaan zijn onder andere een nieuwe productiefaciliteit die wordt ontwikkeld door Van der Hulst Bouwbedrijf in Lisse.
Volgens Von Meding is het een mythe dat bouwen binnen bestaande steden economisch niet haalbaar zou zijn. Zijn eigen bedrijf levert het bewijs van het tegendeel. "KAW bestaat dit jaar 50 jaar. We zijn een van de grootste architectenbureaus van Nederland, maar we hebben nog nooit op groene locaties gebouwd", zegt hij. "En dat hebben we met succes gedaan. Dat laat zien dat het kan."
Een miljoen letters
Hij wijst op projecten zoals een herontwikkeling in Vlaardingen als voorbeeld. "Die wijk bestaat nu nog uit 700 woningen van een woningcorporatie. Straks zijn dat er 1.000. Dat is een toename van 30 procent en ook de openbare ruimte zal verbeteren."
Nu er coalitieonderhandelingen gaande zijn tussen D66, VVD en CDA hoopt Von Meding dat zijn brief bijdraagt aan het vinden van oplossingen voor de woningnood. Hij realiseert zich echter dat hij niet de enige is die in deze periode de hand uitsteekt naar politici. "Ik stel me voor dat Jetten een miljoen brieven ontvangt," grapt hij in de podcast van Bureau Stoer. "Eén voor elk huis dat nog gebouwd moet worden. Maar ik ga ervan uit dat mijn brief aandacht krijgt. Dat moet ook wel. Verdichting moet mainstream worden."
Tijdens het podcastgesprek wordt Von Meding ook gevraagd of hij geïnteresseerd zou zijn om de volgende Rijksbouwmeester te worden. De functie komt later dit jaar vrij als de termijn van de huidige Rijksbouwmeester, Francesco Veenstra, afloopt. De directeur van KAW zegt dat hij in het verleden is gevraagd voor soortgelijke rollen, maar betwijfelt of hij geschikt zou zijn voor de functie. "Ik ben waarschijnlijk niet politiek genoeg voor die functie," zegt hij. "Ik ben niet echt een politiek dier."
De missie van een "actie-tect"
Von Meding pleit al jaren voor verdichting. Volgens hem biedt het een antwoord op verschillende van de huidige maatschappelijke uitdagingen, van woningnood tot klimaatadaptatie.
Hoewel KAW Architecten dit jaar 50 jaar bestaat en een succesvol portfolio heeft ontwikkeld, heeft het bureau nog nooit buiten de stad gebouwd. "Dat alleen al laat zien dat het realistisch is," zegt de architect, die zichzelf in 2012 al gekscherend omschreef als een "actie-tect".
"Waarom? Omdat ik me al snel realiseerde dat architectuur zich vaak te eng richt op esthetiek", legt hij uit. "Architecten kunnen een echte impact hebben op maatschappelijke kwesties. Ik geloof dat we de verantwoordelijkheid hebben om die invloed te gebruiken. We moeten er niet alleen voor zorgen dat mensen vandaag de dag goede huizen hebben, maar dat we ze bouwen op een manier die over 100 jaar nog steeds zinvol is - en dat de wereld een goede plek blijft om te leven."
Benieuwd naar het volledige verhaal achter de brief van Reimar von Meding aan Rob Jetten? Luister dan naar de nieuwste aflevering van de Bureau Stoer podcast.
